Christus in ons: tussen genade, heiliging en de verleiding van zelfrealisatie

Er is een manier van spreken binnen het christendom die mij altijd onrustig heeft gemaakt. Mensen zeggen dat zij gered zijn, maar spreken daarna nauwelijks nog over bekering, heiliging, karaktervorming of het loslaten van wat hen van God en hun naaste verwijdert. De uitspraak “ik ben gered” kan volledig waar zijn, maar zij kan ook gaan klinken alsof daarmee de weg is voltooid. Alsof vergeving het eindpunt is en niet ook het begin van een leven waarin God ons vernieuwt. Het Nieuwe Testament spreekt juist over een genade die niet alleen onze toekomst verandert, maar ook ons huidige leven.

Het evangelie zegt werkelijk dat wij niet door onze werken worden gered. De mens kan zichzelf niet door morele inspanning, religieuze kennis of innerlijke zuivering rechtvaardig maken voor God. Genade is genade juist omdat zij niet de beloning is voor een geslaagd spiritueel traject. Zij komt tot de mens die zichzelf niet kan redden. Zij begint niet bij onze zuiverheid, maar bij Gods barmhartigheid. Toch betekent dit niet dat God ons vervolgens laat zoals Hij ons aantrof. Dezelfde genade die vergeeft, begint ook te herstellen. Zij spreekt niet alleen vrij, maar maakt vrij. Zij verzoent ons niet alleen met God, maar vormt ons ook naar het beeld van Christus.

Daarom staat er in de Schrift niet alleen dat wij door geloof gerechtvaardigd worden, maar ook dat wij de oude mens moeten afleggen, ons denken moeten vernieuwen, in de Geest moeten wandelen en ons moeten reinigen van wat lichaam en geest verontreinigt. Paulus durft zelfs beide werkelijkheden in één zin bij elkaar te brengen:

Werk aan uw eigen zaligheid met vrees en beven, want het is God die in u werkt, zowel het willen als het werken, naar Zijn welbehagen.

Filippenzen 2:12-13

De mens werkt, omdat God in hem werkt. De mens gehoorzaamt, omdat genade hem daartoe in staat stelt. De mens strijdt, niet om Gods liefde te verdienen, maar omdat Gods liefde hem uit de gevangenschap van zijn oude leven roept.

Hier ligt voor mij een beslissend onderscheid. Christelijke heiliging is geen ontkenning van genade. Het is de vrucht van genade. Wanneer iemand beweert door Christus gered te zijn, maar geen verlangen kent om zijn leven aan Christus te onderwerpen, dan moeten wij niet concluderen dat heiliging onbelangrijk is. Wij moeten ons afvragen of wij de aard van reddend geloof voldoende begrijpen. Een levend geloof is nooit slechts een intellectuele instemming met een leerstelling. Het verbindt de mens met Christus. En waar die verbinding werkelijk bestaat, ontstaat strijd, groei, berouw, gehoorzaamheid, liefde en een steeds dieper bewustzijn van alles wat nog niet aan Hem gelijkvormig is.

De Bergrede maakt dit onmogelijk te ontkennen. Jezus richt Zich niet alleen op zichtbare handelingen, maar dringt door tot de verborgen bron van ons handelen. Hij spreekt over woede voordat zij moord wordt, over begeerte voordat zij overspel wordt, over de behoefte aan erkenning die zich zelfs in gebed en liefdadigheid kan verbergen. Hij spreekt over waarheid, vergeving, vijandsliefde, bezit, angst, oordeel en vertrouwen. Hij brengt de mens voortdurend terug naar het hart, niet om hem eindeloos met zichzelf bezig te laten zijn, maar om hem onder de heerschappij van God te plaatsen.

Daarom is het christelijke pad veel innerlijker dan sommige oppervlakkige vormen van christendom doen vermoeden. Christus vraagt geen religieuze buitenkant waaronder dezelfde hoogmoed, begeerte, hardheid en zelfgerichtheid blijven voortbestaan. Hij vraagt het hart. Hij vraagt waarheid in het verborgene. Hij vraagt dat wij leren liefhebben waar wij liever zouden veroordelen, vergeven waar wij liever zouden vasthouden, zwijgen waar wij onszelf willen verheffen en spreken waar angst ons tot lafheid verleidt. Dit is geen eenvoudige moraliteit. Het is een kruisiging van onze oude manier van bestaan.

De vraag die ruimte opent voor gnostiek

Toch blijft er een diepe vraag bestaan. Hoe kan Jezus Christus, een historische Persoon die tweeduizend jaar geleden in Judea leefde, vandaag in ieder afzonderlijk mens wonen en werken? Hoe kan Paulus zeggen:

Niet meer ik leef, maar Christus leeft in mij.

Galaten 2:20

Hoe kan hij spreken over:

Christus in u, de hoop op de heerlijkheid.

Kolossenzen 1:27

Hoe kan een mens niet alleen over Christus leren, maar werkelijk door Hem van binnenuit worden veranderd?

Op dit punt treedt gnostiek vaak binnen met een ogenschijnlijk overtuigende verklaring. Zij zegt dat Jezus een historische verschijning was van een universeel Christusbeginsel. Christus wordt vervolgens beschreven als een kosmische kracht, een bewustzijnsniveau of een goddelijk principe dat in de mens kan ontwaken. Jezus zou dit beginsel volledig hebben geïncarneerd, maar dezelfde mogelijkheid zou in ieder mens aanwezig zijn. De woorden van Paulus over Christus in ons krijgen daardoor een directe, innerlijke betekenis. De mens hoeft niet langer te begrijpen hoe een historische Persoon in hem kan wonen. Hij hoeft slechts te beseffen dat “Christus” een universele werkelijkheid is die Jezus zichtbaar maakte en die ook in hemzelf gerealiseerd kan worden.

Ik begrijp de aantrekkingskracht van deze gedachte. Zij lijkt de historische Jezus te verbinden met de innerlijke ervaring van de gelovige. Zij lijkt een brug te slaan tussen het evangelie en het verlangen naar daadwerkelijke transformatie. Zij biedt een mechanisme waar sommige vormen van christelijke prediking alleen een geloofsformule lijken aan te bieden. Wanneer de kerk weinig spreekt over de inwoning van de Heilige Geest, vereniging met Christus, heiliging, gebed, zelfonderzoek en de vernieuwing van het innerlijke leven, ontstaat er een leegte. Gnostiek vult die leegte met taal over bewustzijn, innerlijke geboorte, egovernietiging en zelfrealisatie.

Maar juist hier vindt een subtiele verschuiving plaats. De woorden blijven christelijk klinken, terwijl hun betekenis verandert. Christus wordt niet langer begrepen als de levende, opgestane Heer die door de Heilige Geest in de mens woont. Hij wordt een beginsel dat in de mens zelf aanwezig zou zijn en door kennis, oefening of zuivering moet worden gerealiseerd. De vraag is dan niet langer hoe wij in gemeenschap met Christus leven, maar hoe wij het Christusbewustzijn in onszelf activeren. Verlossing is niet langer Gods handelen aan en in ons, maar een verborgen mogelijkheid die wij door een bepaalde weg moeten ontvouwen.

Die verschuiving lijkt klein, maar zij verandert het gehele geestelijke landschap. In het christelijke geloof komt Christus tot ons. In de gnostische visie wordt Christus in ons ontdekt. In het christelijke geloof ontvangen wij leven van Iemand die niet met ons samenvalt. In de gnostische visie realiseren wij een diepere laag van ons eigen wezen. In het christelijke geloof blijft de mens schepsel, zelfs wanneer hij door genade op een onvoorstelbaar diepe manier met God wordt verenigd. In de gnostische visie wordt de grens tussen God en mens steeds dunner, omdat het goddelijke uiteindelijk als een verborgen werkelijkheid in de mens zelf wordt geplaatst.

De historische Jezus is niet opgesloten in het verleden

De christelijke verklaring begint bij de belijdenis dat Jezus niet slechts een historische leraar is. Hij is werkelijk mens geworden, heeft werkelijk geleden, is werkelijk gestorven en is lichamelijk opgestaan. Maar Hij is niet begrensd gebleven door de historische omstandigheden van Zijn aardse leven. Dezelfde Jezus die in Galilea rondging, leeft. Zijn opstanding betekent niet alleen dat Zijn gedachtegoed is blijven bestaan of dat Zijn voorbeeld mensen blijft inspireren. Het betekent dat Hijzelf de dood heeft overwonnen.

Wanneer Christus in ons woont, betekent dit daarom niet dat een herinnering aan een overleden leraar psychologisch in ons voortleeft. Evenmin betekent het dat wij Zijn bewustzijnsniveau nabootsen. Het betekent dat de levende Christus Zich door de Heilige Geest werkelijk met ons verbindt. De Geest is niet een neutrale kosmische energie die wij leren beheersen. Hij is de Geest van God, die Christus tegenwoordig maakt, ons overtuigt van zonde, ons leert bidden, ons denken vernieuwt en Zijn vrucht in ons voortbrengt.

Daarom spreekt het Nieuwe Testament zowel over Christus in ons als over ons in Christus. Die wederkerige taal is belangrijk. Wij bezitten Christus niet als een kracht die wij kunnen activeren. Wij worden in Hem opgenomen. Ons leven wordt in Zijn leven geplaatst. Wij blijven onszelf, maar ons bestaan krijgt een nieuw centrum. Niet ons ego, niet onze prestaties, niet onze verborgen kennis en ook niet onze spirituele ervaringen vormen langer de grond van onze identiteit. Christus wordt het middelpunt van ons bestaan.

Dit is geen verlies van persoonlijkheid. Het is het herstel ervan. De mens wordt in Christus niet opgelost in een universeel bewustzijn. Hij wordt juist bevrijd van alles wat hem minder waarachtig, minder liefdevol en minder menselijk maakt. De Heilige Geest vernietigt de persoon niet, maar heiligt hem. Hij wist onze eigenheid niet uit, maar zuivert haar van hoogmoed, leugen, begeerte, hardheid en angst. De mens wordt niet minder zichzelf wanneer Christus in hem leeft. Hij wordt eindelijk wie hij als schepsel bedoeld was te zijn.

Zelfobservatie zonder zelfverlossing

Het gevaar van gnostische en esoterische systemen ligt niet in het feit dat zij oproepen tot zelfobservatie. Zelfonderzoek is niet onchristelijk. De Psalmen bevatten het gebed:

Doorgrond mij, o God, en ken mijn hart, beproef mij en ken mijn gedachten. Zie of er bij mij een schadelijke weg is en leid mij op de eeuwige weg.

Psalm 139:23-24

Paulus roept gelovigen op zichzelf te onderzoeken. De christelijke traditie kent eeuwen van gewetensonderzoek, stilte, gebed, vasten, belijdenis en onderscheiding van gedachten.

Het verschil ligt in de vraag wie kijkt, met welk doel en onder welk gezag. Zelfobservatie kan een vorm van nederigheid zijn wanneer ik mij laat doorgronden door God. Zij kan echter ook een gesloten geestelijk systeem worden waarin ik voortdurend naar binnen kijk, mijn innerlijke processen categoriseer en uiteindelijk mijn eigen bewustzijn tot de voornaamste bron van kennis maak.

In christelijk zelfonderzoek is het doel niet dat ik meester word over een verborgen kosmische anatomie. Het doel is dat ik eerlijk voor God kom te staan. Ik onderzoek mijn woede niet alleen omdat zij een psychologisch defect is, maar omdat zij de liefde schendt. Ik onderzoek mijn begeerte niet alleen omdat zij energie verspilt of mijn bewustzijn vertroebelt, maar omdat ik de ander kan reduceren tot een object. Ik onderzoek mijn hoogmoed niet alleen omdat zij mijn spirituele ontwikkeling vertraagt, maar omdat zij mij verhindert God en mijn naaste werkelijk lief te hebben.

Zelfobservatie zonder relatie tot God kan eindigen in een eindeloze cirkel rond het eigen innerlijk. Zelfs wanneer het doel “egovernietiging” wordt genoemd, kan de mens volledig door zichzelf in beslag worden genomen. Hij observeert zijn gedachten, zijn dromen, zijn impulsen, zijn energie, zijn voortgang en zijn innerlijke toestanden. Het ego wordt bestreden, maar blijft het centrale onderwerp van aandacht. De mens kan zo jarenlang bezig zijn met het elimineren van zichzelf zonder werkelijk vrij te worden van zelfgerichtheid.

Christelijke heiliging heeft een andere beweging. Zij begint met waarheid over onszelf, maar trekt ons daarna naar buiten, naar God en de naaste. De toets van geestelijke groei is niet alleen wat ik tijdens meditatie waarneem, maar of ik geduldiger word met mijn gezin, eerlijker in mijn werk, trouwer in het verborgene, milder tegenover de zwakke, moediger tegenover onrecht en minder afhankelijk van menselijke erkenning. Christusgelijkvormigheid wordt zichtbaar in liefde. Zonder liefde wordt zelfs de meest verfijnde innerlijke kennis leeg.

Zuivering als antwoord op genade

Het woord zuivering hoeft ons daarom niet bang te maken. De Schrift gebruikt die taal zelf:

Ieder die deze hoop op Hem heeft, reinigt zich, zoals Hij rein is.

1 Johannes 3:3

Laten wij ons reinigen van alle verontreiniging van vlees en geest en de heiliging volbrengen in de vreze van God.

2 Korintiërs 7:1

Jezus spreekt over het reinigen van de binnenkant van de beker. De christelijke weg bevat werkelijk afsterven, discipline, bekering en zuivering.

Maar de volgorde is allesbepalend. Wij zuiveren ons niet om Christus voort te brengen. Wij zuiveren ons omdat wij aan Christus toebehoren. Wij reinigen ons niet om onze goddelijke essentie vrij te maken. Wij reinigen ons omdat God heilig is en ons tot gemeenschap met Zichzelf heeft geroepen. Wij leggen de oude mens niet af om een bovenmenselijk wezen te worden, maar om in waarheid, gerechtigheid en liefde te leven.

De christelijke mens staat daardoor in een opmerkelijke spanning. Hij is werkelijk aanvaard en toch nog niet voltooid. Hij is gerechtvaardigd en toch geroepen tot heiliging. Hij is een nieuwe schepping en toch moet hij dagelijks leren wandelen in die nieuwe werkelijkheid. Hij ontvangt een identiteit die hij niet zelf heeft verdiend, maar moet vervolgens leren leven in overeenstemming met die identiteit.

Dit beschermt zowel tegen wanhoop als tegen zelfgenoegzaamheid. Zonder genade wordt heiliging een project van zelfverlossing. Iedere mislukking wordt dan bewijs dat wij niet ver genoeg ontwikkeld zijn. Iedere overwinning wordt aanleiding tot spirituele hoogmoed. Maar zonder heiliging wordt genade een goedkope geruststelling. De mens beroept zich op Christus zonder Hem te volgen. Hij spreekt over vergeving zonder zich te bekeren en over redding zonder het kruis op te nemen.

Werkelijke genade verbreekt beide misverstanden. Zij zegt tegen de mens: je kunt jezelf niet redden. En zij zegt tegelijkertijd: je bent niet gered om dezelfde te blijven.

Christusbewustzijn en de Persoon van Christus

De term Christusbewustzijn kan aantrekkelijk klinken omdat hij probeert te beschrijven wat er gebeurt wanneer een mens steeds meer denkt, ziet en handelt zoals Christus. In een zeer beperkte en zorgvuldig afgebakende betekenis zou men kunnen spreken over een bewustzijn dat door Christus wordt gevormd. Paulus schrijft immers:

Laat die gezindheid in u zijn die ook in Christus Jezus was.

Filippenzen 2:5

Het christelijke leven omvat werkelijk de vernieuwing van ons denken.

Maar binnen gnostische en esoterische systemen betekent Christusbewustzijn doorgaans meer dan Christusgelijkvormigheid. Het wordt een universele staat van bewustzijn die niet exclusief verbonden is met de Persoon van Jezus. Jezus is dan degene die dit bewustzijn uitzonderlijk volledig realiseerde, maar niet noodzakelijk de unieke Zoon die van eeuwigheid bij de Vader was. Het woord Christus blijft staan, maar wordt losgemaakt van de concrete identiteit van Jezus.

Daarom is het onvoldoende om te zeggen dat de Bijbel nog steeds overeind blijft omdat Jezus de Alpha en Omega wordt genoemd. De vraag is niet alleen welke titels men behoudt, maar welke betekenis men eraan geeft. Een esoterisch systeem kan Jezus de Alpha en Omega noemen en daarmee bedoelen dat Hij een hoogste manifestatie van een universeel kosmisch beginsel is. Het Nieuwe Testament bedoelt echter dat alle dingen door Hem zijn ontstaan, dat Hij vóór alle dingen is, dat alles in Hem standhoudt en dat Hij het begin en het einde van de geschiedenis draagt.

Wanneer Christus tot een universeel principe wordt gemaakt, wordt Jezus vaak tegelijk verhoogd en gereduceerd. Hij wordt verhoogd als meester, ingewijde of kosmische leraar. Maar Hij wordt gereduceerd omdat Zijn unieke identiteit wordt vervangen door een functie die ook anderen kunnen vervullen. De Persoon wordt een patroon. De Zoon wordt een bewustzijnstoestand. De unieke menswording wordt een voorbeeld van een algemeen proces.

Hier moet de christen zorgvuldig blijven. Het probleem is niet dat gnostiek Jezus te weinig bewondert. Sommige gnostische systemen spreken met buitengewone eerbied over Hem. Het probleem is dat zij Hem opnieuw definiëren. Zij houden Zijn naam, maar plaatsen Hem binnen een andere kosmologie. Juist daardoor kan de verschuiving zo moeilijk herkenbaar zijn.

Het kruis als criterium

Een betrouwbaar onderscheid ontstaat wanneer wij niet alleen vragen wat een leer zegt over innerlijke ontwikkeling, maar ook wat zij doet met het kruis. Het kruis vernietigt zowel geestelijke zelfgenoegzaamheid als esoterische hoogmoed. Het zegt dat onze diepste nood niet alleen onwetendheid, slaap of psychologische verdeeldheid is. Wij zijn ook schuldig. Wij hebben liefdeloos gehandeld, waarheid verdrongen, anderen verwond en ons van God afgekeerd. Wij hebben niet alleen verlichting nodig, maar verzoening.

Zelfrealisatie kan de mens leren dat hij meer is dan zijn oppervlakkige persoonlijkheid. Het kruis confronteert hem met het feit dat hij zichzelf niet kan redden. Zelfobservatie kan hem zijn patronen laten zien. Het kruis laat hem zien dat kennis van zijn patronen nog geen vergeving voortbrengt. Spirituele technieken kunnen hem disciplineren. Het kruis openbaart een liefde die hij niet zelf heeft opgewekt en niet door verdienste kan bezitten.

Daarom kan het christelijke leven nooit volledig worden vertaald in een innerlijk ontwikkelingsproces. Het bevat een gebeurtenis die buiten ons heeft plaatsgevonden en die wij niet uit ons eigen bewustzijn kunnen voortbrengen. Christus stierf niet als symbool van een psychologisch proces dat wij allemaal moeten herhalen. Zijn dood heeft een unieke betekenis. Natuurlijk worden wij geroepen ons kruis op te nemen en met Hem te sterven aan de oude mens. Maar onze innerlijke kruisiging ontleent haar betekenis aan Zijn kruis, niet andersom.

Binnen esoterische tradities wordt soms beweerd dat ingewijden de kruisiging van Christus op geestelijk of astraal niveau zelf hebben doorgemaakt. Het is mogelijk dat mensen zeer intense visioenen, lichamelijke gewaarwordingen of symbolische ervaringen beleven. De intensiteit van een ervaring bewijst echter niet dat de interpretatie ervan waar is. Wie beweert Golgotha als innerlijke initiatie te hebben herhaald, verwart deelneming aan Christus met reproductie van Christus. De gelovige wordt met Hem gekruisigd doordat hij door geloof deelt in de vrucht van Zijn unieke dood. Hij herhaalt die dood niet en ontvangt daardoor geen hogere geestelijke rang. Het kruis maakt ons niet tot ingewijde meesters, maar tot mensen die leven van genade.

De gnostische verleiding is vaak dat het historische evangelie wordt herleid tot een kaart van onze eigen innerlijke ontwikkeling. Bethlehem, Golgotha en de opstanding worden dan stadia in de ziel. Het christendom ontkent niet dat deze gebeurtenissen ons innerlijk moeten vormen. Maar het weigert ze daartoe te reduceren. Zij zijn eerst Gods daden in de geschiedenis. Pas daarom kunnen zij werkelijkheid in ons worden.

Het pad met Christus

Het pad met Christus is dus werkelijk een pad. Het geloof is geen eenmalige uitspraak waarmee iedere volgende vraag wordt afgesloten. Christus roept mensen Hem te volgen. Dat betekent leren, struikelen, opstaan, belijden, vergeven, verdragen, loslaten en steeds opnieuw terugkeren naar de waarheid. De weg is geen prestatie waarmee wij onszelf voor God rechtvaardigen, maar een leven waarin de ontvangen genade steeds dieper bezit van ons neemt.

Op die weg is er ruimte voor stilte, zelfonderzoek, discipline en zelfs een strenge eerlijkheid over onze eigen motieven. Maar niets daarvan mag worden losgemaakt van de liefde van God. Wanneer zelfonderzoek ons alleen maar naar onszelf laat kijken, wordt het ziekelijk. Wanneer schuldbesef ons niet naar genade leidt, wordt het verpletterend. Wanneer discipline ons trots maakt, verliest zij haar christelijke karakter. Wanneer zuivering belangrijker wordt dan liefde, missen wij het doel.

De Heilige Geest werkt niet alleen door buitengewone ervaringen. Vaak werkt Hij in de meest gewone en vernederende situaties. Hij laat ons zwijgen wanneer wij onszelf willen verdedigen. Hij brengt een verborgen leugen aan het licht. Hij overtuigt ons dat wij iemand om vergeving moeten vragen. Hij leert ons trouw te blijven wanneer niemand ons ziet. Hij ontmaskert onze behoefte om geestelijk bijzonder te zijn. Hij brengt ons terug naar Christus wanneer wij onszelf opnieuw tot middelpunt hebben gemaakt.

Dit werk kan minder spectaculair lijken dan visioenen, astrale reizen of kennis van verborgen werelden. Maar het raakt de kern van wie wij zijn. Een mens die buitengewone ervaringen heeft maar zijn naaste niet liefheeft, is volgens het Nieuwe Testament geestelijk arm. Een mens die nooit een innerlijke wereld heeft bezocht, maar leert vergeven, dienen, waarheid spreken en zijn vijanden liefhebben, draagt de vrucht van Christus.

De diepste zuivering

Misschien bestaat de diepste christelijke zuivering uiteindelijk niet in het elimineren van afzonderlijke ego’s, maar in het verlies van de overtuiging dat wij onszelf kunnen voltooien. Zolang wij denken dat de juiste kennis, techniek, discipline of ervaring ons tot het hoogste kan brengen, blijft de mens heimelijk zijn eigen verlosser. Zelfs wanneer hij zijn ego wil vernietigen, kan hij trots zijn op de strengheid waarmee hij dat doet.

Christus zuivert ons ook van de behoefte om onszelf te redden. Hij brengt ons tot het punt waarop wij niet langer alleen vragen hoe ver wij zijn gevorderd, welke staat wij hebben bereikt of hoeveel defecten wij hebben overwonnen. Wij leren vragen of wij Hem vertrouwen, of wij gehoorzamen, of wij liefhebben en of wij bereid zijn ons leven te ontvangen als gave.

Dat is geen passiviteit. Het is een andere vorm van activiteit. De christen werkt, waakt, bidt en strijdt, maar doet dit vanuit ontvangen leven. Hij hoeft geen goddelijke kern uit zichzelf voort te brengen. Hij hoeft Christus niet te construeren. Hij hoeft geen onzichtbaar lichaam te bouwen om waardig te worden voor eeuwigheid. Hij leeft uit de belofte dat zijn leven met Christus verborgen is in God.

Daarin ligt een rust die geen gemakzucht is. Het is de rust van iemand die weet dat de uitkomst niet volledig op zijn eigen vermogen rust. Hij kan zijn zonde eerlijker onder ogen zien, omdat zijn identiteit niet afhankelijk is van zijn morele perfectie. Hij kan zich diep bekeren zonder te vrezen dat iedere mislukking zijn hele bestaan vernietigt. Hij kan ernstig streven naar heiligheid zonder zichzelf te beschouwen als de architect van zijn verlossing.

Slotbeschouwing

Ik geloof daarom dat mijn verlangen naar innerlijke zuivering niet tegen het evangelie ingaat. Het wordt juist door het evangelie verdiept en gezuiverd. Christus roept mij niet alleen om iets over Hem te geloven. Hij roept mij om in Hem te leven, mijn kruis op te nemen, mij te bekeren en mij door Zijn Geest te laten vernieuwen. De genade die mij redt, wordt ook de kracht die mij leert sterven aan wat niet uit liefde voortkomt.

Maar ik moet tegelijk waakzaam blijven voor iedere leer die deze innerlijke weg losmaakt van de levende Christus. Zodra Christus een naam wordt voor mijn hoogste bewustzijn, verschuift het centrum opnieuw naar mijzelf. Zodra de Heilige Geest wordt gereduceerd tot energie, wordt relatie techniek. Zodra wedergeboorte wordt veranderd in zelfrealisatie, wordt genade een ontwikkelingsmethode. Zodra het kruis een symbool wordt voor mijn eigen innerlijke proces, dreigt Gods daad in de geschiedenis te verdwijnen achter mijn ervaring.

Christus in mij betekent daarom niet dat ik uiteindelijk ontdek dat ik zelf Christus ben. Het betekent dat mijn leven niet langer van mijzelf is. Hij woont in mij zonder met mij samen te vallen. Hij vormt mij zonder mijn persoonlijkheid uit te wissen. Hij zuivert mij zonder mij te leren dat ik mijn eigen verlosser ben. Hij maakt mij deelgenoot van Zijn leven zonder het onderscheid tussen de Zoon en het schepsel op te heffen.

Het christelijke mysterie is niet dat de mens diep genoeg in zichzelf afdaalt en daar God aantreft. Het is dat God in Zijn genade tot de mens komt, in Christus, en door de Heilige Geest woning in hem maakt. Niet omdat de mens een verborgen godheid heeft gerealiseerd, maar omdat hij geliefd, verzoend en vernieuwd wordt door Degene die hem heeft geschapen.

Daarom is genade niet het alternatief voor de weg. Genade is het begin, de kracht en de voltooiing van de weg. De mens wordt niet gered door zichzelf te zuiveren, maar de mens die werkelijk door Christus wordt gered, kan niet onverschillig blijven tegenover alles wat nog gereinigd moet worden. Hij zuivert zich niet om een Christus te worden. Hij laat zich zuiveren omdat Christus hem heeft gevonden.